विचार/विश्लेषण

निर्मला हत्याकाण्ड, गोदावरी प्रकरण र अर्धभूमिगत गिरोह

Image
-२०७५ आश्विन १७

भूमाफियासँगको उपरोक्त साँठगाँठलाई कोरा कल्पना मान्ने हो भने पनि गोदावरीको जंगल काटेर राजधानी बसाउने सोच अनौठो देखिन्छ । राष्ट्रपति चुरे संरक्षण कार्यक्रम चलिरहेको पृष्ठभूमिसमेत नहेरेर निर्णय गरिएको छ । 

-खेम भण्डारी

निर्मला हत्यकाण्ड : अब पनि हत्यारा पत्ता नलागे के हुन्छ ?

Image
-२०७५ आश्विन १७

उच्चस्तरीय समिति हत्याकाण्डको वास्तविक अपराधीसम्म पुग्न सकेन भने ठूलो अनिष्टको सामना गर्नुपर्ने देखिन्छ । त्यसको पहिलो कोपभाजन अनुसन्धान टोली नै हुने छ । टोलीका सदस्यहरुको करिअर र पद नै धरापमा पनि पर्नसक्ने देखिन्छ । एक महिनाको अवधिमा जनता र प्रेसका कुरा सुन्न नसक्ने संयन्त्रले घेरिएर बसेका प्रदेश–७ का प्रहरी प्रमुख र प्रहरी महानिरीक्षक मात्रै होइन गृहमन्त्री समेत असफलताबाट उत्पन्न हुने परिणामको भागिदार बन्नेछन् ।

-खेम भण्डारी

निर्मला हत्याकाण्ड : छुटेका केही कुरा

Image
-२०७५ आश्विन १७

मैले मंगलबार लेखेको ‘निर्मला हत्याकाण्डका नखुलेका पाटा’ शीर्षकको लेखमा केही महत्वपूण कुरा छुटेका हुनाले लेखलाई निरन्तरता दिएको हुँ । आमपाठकको बुझाई निखार्नु तथा उच्चस्तरीय अनुसन्धान टोलीलाई सहयोग पुर्‍याउनु मात्रै यो लेखको उद्देश्य हो । 

-खेम भण्डारी

निर्मला हत्याकाण्डका नखुलेका पाटा !

Image
-२०७५ आश्विन १७

निर्मला हत्याकाण्डमा एसपी विष्टको संलग्नता बारे एकिन भन्न सकिने कुरै होइन । तर, उनले लिएको अडान र देखाएको व्यवहारले उनी शंकाको घेरामा आएका हुन् ।

-खेम भण्डारी

निर्मला हत्याकाण्ड, छाडाचौपाया र विरोधाभाष

Image
-२०७५ आश्विन १७

तीन साता बितिसक्दा पनि प्रहरीले ‘शून्य’ सफलता पाएको अधिकारीहरु नै गर्वसाथ फलाकिरहेका छन् । जिम्मेवार अधिकारीहरु अनुसन्धान चलिरहेकै बेला निष्कर्षयुक्त वक्तव्यवाजी गरिरहेका छन् । उनीहरुको नियतमा प्रष्ट खोट देखिन्छ र सीआईबीको अनुसन्धान समेत प्रभावित गर्ने नियतले काम भइरहेको त होइन भन्ने आशंका गर्ने प्रसस्त ठाउँ पनि भेटिएको छ । 

-खेम भण्डारी

अस्थिरताको नयाँ अश्त्र बन्न सक्छ कांग्रेस !

Image
-२०७५ आश्विन १७

साना–तिना घटनाको फेर समातेर प्रतिपक्षको भूमिका गर्न थालेको कांग्रेस जिल्ला तहमा त सामाजिक र आपराधिक मुद्दाहरुको समेत राजनीतिकरण गर्दै हिंड्न थालेको छ । यसबाट त्यो दलमा प्रतिपक्षमा बसेर धैर्य गर्न सक्ने क्षमता नरहेको प्रष्ट हुँदै गइरहेको छ । अर्कोतर्फ, नेपाली कांग्रेस अस्थिर, अवसरवादी र अप्रतिवद्ध हुँदै जाँदा मुलुक अस्थिरताको नयाँ चक्रमा फस्ने जोखिम पनि बढ्दै गएको छ ।

-खेम भण्डारी

ज्योतीषीय दृष्टि : एसईई पास गरेकामध्ये कसले के पढ्ने ?

Image
-२०७५ आश्विन १७

भखरै एसईई परीक्षाको नतीजा निसकेको छ । फलामको ढोका मानिएको यो परीक्षालाई अवसरमा परीणात गर्ने मुख्य जिम्म्ोबारी विद्यार्थी स्वयंको हो । बिषय छनोट, ब्यक्तिगत रुचि, अन्तर्निहित क्षमता इत्यादीले सफलतालाई प्रभाबित गर्दछ ।

-सुरेन्द्रबहादुर सिंह

बेरोजगार उत्पादन गर्ने कारखाना

Image
-२०७५ आश्विन १७

कर्मचारी भर्ना, सम्बन्धनलगायतका कार्यहरुमा प्रत्यक्ष रुपमा राजनीतिक दलका गोटीका रुपमा केही प्राध्यापकहरु देखा पर्ने गर्दछन् । राजनीतिक दाउपेचका भरमा पदाधिकारी भएका प्राध्यापक भने पदीय मर्यादा भन्दाबाहिर गई कार्य गर्ने गरेको हाम्रा लागि कुनै नौलो होइन । 

-सन्तोष विष्ट

मानसखण्ड लोकसाहित्य : केही नयाँ तथ्य !

Image
-२०७५ आश्विन १७

श्रुति परम्परामा आधारित लोकले धारण गरेका मान्यताहरु जसको मूल वेद होस् वा नहोस् ती प्रत्येक देश र कुल परम्परामा चलिआएका रीतिरिवाज लाई देशादि धर्म अर्थात् लोकधर्म भनिन्छ । लोकधर्म नै लोक साहित्य र लोकसंस्कृतिका आधार हो । त्यसैले तं शास्त्रहरुमा यद्यपि शुद्धं लोक विरुद्धं नाकरणीयं नाचरणीयम्ं भनिएको छ ।

-आचार्य घनश्याम लेखक

सत्ताको उन्मादबाट बच्नै पर्ने बेला !

Image
-२०७५ आश्विन १७

निर्वाचितहरुले गर्ने सबै काम पार्टीका काम होइनन् । उनीहरुले राम्रा काम गरे सबैभन्दा पहिले उनीहरुलाई नै फाइदा हुन्छ । तर, उनीहरुले गर्ने गल्तीले भने सबैभन्दा पहिले पार्टीलाई क्षति हुन्छ । व्यक्तिगत लाभका लागि काम गर्दा मात्रै गल्ती हुने हो । लाभ उनीहरुले लिने, क्षति पार्टीलाई हुने हो भने किन चुप लागेर बस्ने ?

-खेम भण्डारी

केपी ओलीको दोस्रो इनिङका दुई हप्ता

Image
-२०७५ आश्विन १७
-खेम भण्डारी

किन देखेको नदेख्यै ?

Image
-२०७५ आश्विन १७

कार्यालयका कर्मचारीले आफ्नो जिम्मेवारीलाई भुल्नु हुँदैन् । सर्र्वसाधारण नागरिकले गर्ने विश्वासलाई अख्तियार कार्यालयका कर्मचारीले बुझ्नु जरुरी छ । 

-मानसखण्ड

पार्टीमा लागेको दाग मेटाउन वामसँग सुनौलो अबसर

Image
-२०७५ आश्विन १७

अनि २००७ सालमा नेपाली कांग्रेस पार्टीको नेतृत्वमा सशस्त्र क्रान्ति भएपछि नेपालमा राणाशासन विदा भई प्रजातन्त्रको उदय भएको हो । त्यसैले अहिलेसम्मको आधुनिक राजनितिक यात्रामा नेपालीको अनुभव जम्मा ६ दशकको भयो भन्नुपर्छ ।

जनप्रतिनिधिको कानमा तेल किन ?

Image
-२०७५ आश्विन १७

सबै निर्माण व्यवसायीलाई यसको दोषी मान्नु गलत हुन्छ तर अधिकांश ठेकेदारहरुहरुका कारण सार्वजनिक निर्माण विकासभन्दा पनि विनास नै भएको देखिन्छ ।  ठेक्का पाएका निर्माण व्यवसायीले तोकिए अनुसार काम नगर्ने, गरे पनि निर्माण कार्यको गुणस्तर नांगो आँखाले पनि घटिया लाग्ने गरेका उदाहरण तमाम छन् । त्यसमाथि जिम्मेवार निकायको निगरानी फितलो हुने प्रवृत्तिले अर्को समस्या थपेको छ ।

-मानसखण्ड

सरस्वती पूजाको आध्यात्मिक रहस्य र श्रीपञ्चमी

Image
-२०७५ आश्विन १७

चार ओटा नवरात्रिमध्येको सारस्वत नवरात्रिमा रुपमा माघ शुक्ल प्रतिपदा देखि नवमीसममको पर्वृलाई लिइन्छ । सृष्टिको आदिकालमा पितामहको चैतमन्थ शक्ति द्धारा मुखबाट सरस्वतीको जन्म भएको हो । त्यसैले वाणीकी देवी भनेर भनिन्छ । सरस्वतीको वर्ण गोरो हुन्छ ।

-आचार्य घनश्याम लेखक

सुदूर पश्चिमाञ्चल विश्व विद्यालयको संन्दर्भमा हिन्दू दीक्षन्तको चर्चा

Image
-२०७५ आश्विन १७

सौभाग्यले मलाई त्यो समन्वय गर्ने अभिारा सुप विवि कार्यक्रम संयोजकको नाताले प्राप्त भयो । तत्पश्चात् विश्व विद्यालयको रुपमा स्थापित संस्थामा प्रथम क्याम्पस प्रमुखको दायित्व समाल्ने अवसर पनि प्राप्त भयो । अहिले हुन गईरहेको प्रथम दीक्षान्त समारोहमा सहभागी हुन गईरहेका विद्यार्थि मेरो कार्यकालका प्रथम ब्याचका विद्यार्थि भएकाले पनि म व्यत्तिगत रुपले पनि आफुलाई सौभाग्यशाली ठान्दछु ।

रबिन्द्र र उज्वलका उज्वल अनुहारहरु

Image
-२०७५ आश्विन १७

नेतृत्व वर्गको उल्टो हिडाई र नैतिक धरातल भन्दा तलका गतिविधिहरुले गर्दा उनिहरु माथि बलिया प्रश्न चिन्हहरु खडा भइरहेका छन् । निष्ठाहिन, लुटतन्त्र र कमाउवादी राजनितिक संस्कारको विरुद्धमा उभिएका र विकल्पको पक्षमा गतिशिल देखिएको ठूला समूहको नेतृत्व के रबिन्द्र मिश्र र उज्वल थापाले गर्न सक्छन् त ? आम सचेत नेपालीहरुले यो प्रशंग र प्रश्न बलिया रुपमा उठाउन शुरु गरेको देखिन्छ ।

प्राध्यापकको खस्कँदो साख !

Image
-२०७५ आश्विन १७

विद्यार्थीलाई देशका समस्यासँग परिचित गराउँदै समस्या समाधानका लागि उनीहरूलाई विभिन्न किसिमका अनुसन्धान तथा सीप सिकाइनुपर्नेमा त्यसो हुन सकेको छैन । राजनीतिमा लागे राम्रा उच्च पद पाइने र विभिन्न नेता तथा व्यक्तिलाइ थर्काउन पाइने भएकाले समेत प्राध्यापकको राजनीतितर्फ आकर्षण बढ्दो छ । पदीय लोभमा परेर शिक्षक तथा प्राध्यापकले आफ्नो शक्तिलाई बिर्सेका छन् ।

गौरा र डेउडाको अन्तरङ्ग सम्बन्ध

Image
-२०७५ आश्विन १७

रामले अयोध्या, कृष्णले मथुरा, सीताले जनकपुर, ब्रह्माले पुष्कर, नारायणले कालीगण्डकी, हनुमानले पप्पापुर, गौतम बुद्धले लुम्बिनीमा जन्म लिएर तत्तत् स्थानलाई विश्व प्रसिद्ध बनाए भने गौरादेवी मानसभूमिमा जन्म लिएर काली–कर्णालीको पवित्र देवभूमिलाई विश्वमा बिख्यात बनाएको छ । गौरादेवी भन्ने बित्तिकै मानस शब्द स्वतस्फूर्त रुपमा जन्मन्छ । किनभने, गौराको जन्म मानसबाट हुन्छ भने मानसको प्रसिद्ध गौराका कारण हुन्छ, गौरालाई गौराको रुपमा परिभाषित गर्न मानसभूमिकै आवश्यकता पर्दछ । त्यसैले गौरा पर्व मानसको हो, मानस क्षेत्र गौराको हो । 

-आचार्य घनश्याम लेखक

संघीयताको कार्यान्वयनमा निजामती कर्मचारीको भूमिका

Image
-२०७५ आश्विन १७

लामो समयसम्म केन्द्र तथा सदरमुकाममा बसिरहेका कर्मचारीलाई एक्कासी गाउँगाउँमा पठाउँदा त्यहाँको भौगोलिक विकटता, सेवासुविधाको अभाव तथा जनप्रतिनिधिको राजनीतिक नेतृत्वमा रहनुपर्ने लगायतका समस्याको कारणले कर्मचारी समायोजन टाउको दुखाइको विषय बन्न पुगेको छ । यस्तो अवस्थामा कर्मचारी समायोजनको लागि वैज्ञानिक तरिका अपनाई विभिन्न किसिमका आकर्षणको नीतिगत व्यवस्था गरी कर्मचारीको वृत्ति विकासलाई ध्यान दिई कानून निर्माण गर्नु राज्यको लागि ठूलो चुनौतीको रुपमा देखापरेको परिप्रेक्ष्यमा निजामती कर्मचारीले हातमा हात मिलाई यस कठिन घडीमा संघीयता कार्यान्वयनमा अहम भूमिका खेल्नुपर्ने बेला आएको छ ।

गौराव्रतको उत्पत्ति, विकास र विस्तारको इतिहास

Image
-२०७५ आश्विन १७

शक्ति न स्त्री हो न पुरुष हो, न नपुंसक हो । सामान्य दृष्टिले शक्ति तत्वलाई स्त्रीको रुप मानिन्छ । सुन्दरताको पराकाष्ठाको नाम स्त्री हो, त्यसैले त्यो शक्ति तत्वलाई देवीको रुपमा चित्रित गरेको पाइन्छ । वास्तवमा शक्तिकै कारण जड–चेतनको सुन्दरता हो । यदि वस्तुमा शक्ति नहुन्थ्यो भने सुन्दरताको स्थान हुँदैनथ्यो, त्यही शक्तिले संसार चलायमान छ । सूर्यमा तेज, चन्द्रमा शीतल, वायुमा पवित्रता, जलमा निर्मलता शक्तिकै भेद हुन् । शक्ति तत्वलाई जड र चेतनामा देख्न सकिन्छ । शक्ति बिनाका शिव पनि शवको समान हुन्छन् । संसार शक्तिकै वशीभूत रहेको छ । शक्तिकै कारण सृष्टि हुन्छ, सृष्टिकर्ता नारी हुन् । त्यसैले शक्तिलाई नारीको रुपमा देखाएको हो ।

-आचार्य घनश्याम लेखक

भीम र अतवारी ब्रत महिमा

Image
-२०७५ आश्विन १७

नेपालको तराईका मूल वासिन्दा आदिवासी थारुहरू विशेषतः कृष्णाष्टमी, अतवारी ब्रत बस्छन्, जितिया, सामाचकेवा मान्छन् । कृष्ण जन्माष्टमी (अष्टिम्कि) भाद्र महिनाको कृष्ण पक्षको अष्टमी तिथिमा पर्दछ भने अतवारी ब्रत भाद्र शुक्ल पक्ष (ओजरीया) को पहिलो आईतबार पर्दछ । यस सम्बन्धमा विकिपिडियामा भनिएको छ, ‘यो ब्रत कुनै पनि महिनाको शुक्ल पक्षको पहिलो आईतबार सुरु गरेर कम्तिमा १ वर्ष र बढीमा १२ वर्ष बस्न सकिन्छ । यसले के भन्छ भने कुनै पनि महिनाको शुक्ल पक्षको पहिलो आईतबार यसलाई सुरु गर्न सकिन्छ । थारुहरू पहिलेदेखि भाद्र महिनाको शुक्ल पक्षको पहिलो आईतबारलाई बर्का अतवार/अतवारी मान्ने गरेका छन्, जुन कुष्ण जन्माष्टमीपछि पर्ने गर्दछ ।

वातावरण संरक्षण र दीगो विकासको अपरिहार्यता

Image
-२०७५ आश्विन १७

मानिस, अन्य जनावर तथा वनस्पतिको अवस्था एवम् स्वरुपमा परिर्वतन आइरहन्छ । यस्ता परिवर्तनका लागि मानवीय तथा प्राकृतिक दुबै प्रकारका कारणहरू रहेका हुन्छन् । प्राणी वनस्पति, वायुमण्डल अन्य जैविक र अजैविक वस्तुहरूमध्ये कुनै पनि तत्वमा परिवर्तन आएमा परिवर्तन तथा गतिशीलको अवस्था देखा पर्दछ । उदाहरणको रुपमा वन सम्पदा तथा मांशहारी जनावरको अस्तित्वलाई लिन सकिन्छ । प्रशस्त मात्रामा वन रहँदा शाकाहारी जनावर बढ्छन् । शाकाहारी जनावरको वृद्धिले मांशहारी जनावरको आहाराको आपूर्ति बढ्न जान्छ ।

हिन्दू संस्कृतिमा महिलाको स्थान र तीजको तडकभडक

Image
-२०७५ आश्विन १७

अमेरिका र बेलायतमा महिला मताधिकारका लागि महिला संगठनहरूले लामो संघर्ष गर्नुपरेको थियो । विस्तारै पश्चिमी जगतको नारी स्वतन्त्रताको आन्दोलन उच्छृंखल पनि हुँदै गयो । किनकि, त्यसको सुरुवात नै संघर्षबाट भएको हो, सम्मानबाट होइन । अर्काेतर्फ, हिन्दू धर्म र संस्कृतिमा महिलाको स्थान समाज र राष्ट्रमा सर्वाेपरि मानिँदै आएको छ । नारीको अधिकार माग्ने र दिनेजस्ता प्रश्नभन्दा हिन्दूत्वमा महिलाको सम्मान निकै माथि छ ।